Waarom worden de wortels van mijn planten bruin?

Een tekeningetje van een wortel die bruin is, dat is nooit goed.

Je kijkt in je hydroponics systeem, je haalt de plant uit de steenwol of de kleikorrels en je ziet het meteen: de witte, puntige wortels die je normaal ziet, zijn nu bruin, slap en misschien wel een beetje slijmerig. Je hart zakt een beetje in je schoenen. Wat heb je verkeerd gedaan? Geen paniek.

Dit is een van de meest voorkomende problemen in de hydroponische wereld. Het is een signaal.

Je plant roept om hulp. En het goede nieuws is: je kunt het meestal nog gewoon redden als je op tijd ingrijpt.

Laten we eens kijken wat er precies gebeurt in dat donkere, vochtige milieu waar je wortels zo graag verblijven.

Wat betekent het als je wortels bruin worden?

Laten we even helder zijn: bruine wortels zijn geen ziekte op zich. Het is een symptoom.

Net zoals koorts bij een mens niet de ziekte is, maar een teken dat je lichaam vecht. In de hydroponics is een bruine wortel een teken van weefselsterfte. Je wortelcellen zijn aan het afsterven.

Ze verliezen hun stevigheid, hun kleur en hun vermogen om water en voedingsstoffen op te nemen.

Normaal gesproken zijn hydroponische wortels prachtig wit of lichtgeel, stevig en hebben ze een puntige top. Dat is het teken van een gezonde, actieve groei. Als de wortels bruin worden, begint het weefsel af te sterven. Dit proces heet necrose.

Het begint meestal aan de punten of bij de oudere, dikkere delen van de wortel. Als je het onbehandeld laat, kan deze rotting zich uitbreiden naar de rest van het wortelstelsel en uiteindelijk de hele plant doden.

In hydroponics is je wortelstelsel je hele "maag-darmstelsel". Als dat niet optimaal werkt, krijgt de plant geen voeding, groeit hij niet en gaat hij dood. Dus ja, het is belangrijk om dit meteen aan te pakken.

De drie boosdoeners: waarom gebeurt dit?

Er zijn drie hoofdredenen waarom je wortels bruin worden en eigenlijk draait het allemaal om zuurstof. In de grond is het soms zuurstofarm, maar in water is het de kunst om de juiste balans te vinden. Je wortels ademen.

Ze hebben zuurstof nodig om te overleven, net als we boven water doen.

Denk aan je wortels als aan je longen. Ze hebben zuurstof nodig om te functioneren. Water alleen is niet genoeg; het moet 'leven'.

Als ze die zuurstof niet krijgen, stikken ze. Dat is de meest voorkomende oorzaak. De tweede reden is ziekte, en de derde is chemische schade.

De meest voorkomende oorzaak in hydroponics is zuurstofgebrek, oftewel anaerobe omstandigheden. Dit gebeurt als het water te warm wordt of als de stroming in je reservoir niet sterk genoeg is.

Warm water kan maar weinig zuurstof vasthouden. Koud water kan veel meer zuurstof opnemen. Als jouw watertemperatuur boven de 22°C komt, daalt het zuurstofgehalte drastisch. Je pompen en bubbels zorgen voor extra zuurstof, maar als het water te warm is, is het een eindeloze strijd.

Je wortels verdrinken letterlijk in zuurstofarm water. Een andere, enge boosdoener is Pythium, beter bekend als wortelrot.

Dit is een schimmelachtig organisme dat dol is op warm, zuurstofarm water en jonge wortels. Het eet je wortels op en maakt ze slijmerig en donkerbruin tot zwart. Als je je wortels uit het medium haalt en ze ruiken muf of naar rotte eieren, dan is de kans groot dat je met Pythium te maken hebt.

Tot slot kun je je wortels ook letterlijk "verbranden" met te veel voeding. Een te hoge EC (elektrische conductiviteit) of een te lage pH zorgt ervoor dat de wortels de voedingsstoffen niet kunnen opnemen of juist te veel binnenkrijgen, wat de cellen kapot maakt.

Oplossingen per systeem: van DWC tot NFT

Het leuke van hydroponics is dat je alles kunt meten en regelen. Zo kun je ook hydroponics buiten in de volle zon prima onder controle houden; je bent immers de baas over de omgeving.

Laten we per systeem kijken wat je kunt doen. De basisoplossing is bijna altijd: zorg voor koudere en zuurstofrijkere omstandigheden.

Koel je water naar 18-20°C. Een simpele aquariumkoeler, zoals de Aqua One TC-300 (rond de €60-€80), kan wonderen doen. Zorg voor meer beluchting.

Een extra luchtpomp met een mooi beluchtingssteentje (een "air stone") kost maar een paar euro en maakt een groot verschil. Bij een DWC (Deep Water Culture) systeem zitten je planten met hun wortels direct in het reservoir.

1. Is de temperatuur van het water lager dan 22°C?
2. Stroomt de lucht genoeg? Is je luchtsteentje misschien verstopt? Een nieuwje kost €3-€5.
3. Staat je reservoir in het donker? Licht in het water zorgt voor algengroei, wat zuurstof opgebruikt.

Hier is zuurstof het allerbelangrijkst. Je hebt al een luchtpomp nodig. Als je wortels bruin worden, check dan of je de wortels moet snoeien: Bij een NFT (Nutrient Film Technique) systeem stroomt een dun laagje voedingswater constant over de wortels.

Hier is het vooral belangrijk dat de stroomsnelheid goed is en dat er geen plekken zijn waar water stil gaat staan.

Bruine wortels aan de onderkant van de goot duiden vaak op een te lage flow of een verstopping. Controleer je pompcapaciteit. Een goede pomp voor een thuissysteem (bijv. een Jebao of Atman) van 400-800 liter per uur kost tussen de €15 en €30. Zorg dat de wortels niet te dik worden en de hele goot vullen, dan kan het water niet meer goed stromen.

Bij Hydroton (kleikorrels) of Steenwol systemen (Ebb & Flow, Drip) kan het medium zelf de boosdoener zijn. Te veel water geven (in een Ebb & Flow) zorgt dat het medium te nat wordt en de wortels geen lucht krijgen, waardoor je merkt dat je hydro planten slap gaan hangen.

Bij steenwol is het cruciaal dat je de pluggen of blocks nooit te nat houdt. Laat ze tussen de gietbeurten door licht opdrogen. Als je wortels in de steenwol bruin worden, is de kans op Pythium groot.

Hier kun je een preventieve schimmeldodende booster zoals Roots Excelurator (rond €35 voor een fles) gebruiken. Of simpeler: een paar milliliter waterstofperoxide (3%) per liter water toevoegen om de boel te desinfecteren. Doe dit alleen als je geen nutriënten in het water hebt, want het doodt ook de goede bacteriën.

Hoe voorkom je het? Praktische tips voor gezonde wortels

Voorkomen is altijd beter dan genezen. Een gezond wortelstelsel is de basis van een explosieve groei.

Zorg dat je vanaf dag één de basis op orde hebt. Je hoeft geen dure gadgets te kopen, maar wees wel consistent.

Je bent een soort tuinier-scheikundige. Je meet, je regelt en je observeert. Een simpele EC/PH meter, zoals de Bluelab Pen (rond €80) of een goedkopere variant van rond de €25, is onmisbaar. Zonder meten weet je niet wat er in je water gebeurt.

Hier zijn een paar concrete dingen die je kunt doen om bruine wortels te voorkomen:

Je wortels zijn je anker. Zorgen voor ze is zorgen voor je oogst. Het is een leerproces.

• Temperatuur is key: Houd je watertemperatuur tussen de 18°C en 22°C. Gebruik een aquariumthermometer (€5-€10). Als het warmer wordt, zorg voor extra zuurstof of koel.
• Voedingsstoffen: Houd je EC-waarde laag, zeker bij jonge planten. Begin met een EC van 0.8 tot 1.2 en bouw langzaam op. Te veel is giftig. Houd je pH-waarde tussen de 5.5 en 6.5. Hier kunnen de voedingsstoffen optimaal worden opgenomen.
• Hygiëne: Maak je reservoir en je systemen elke keer dat je oogst of een nieuwe ronde start grondig schoon. Gebruik hiervoor bijvoorbeeld H2O2 (Waterstofperoxide) of een speciale cleaner van merken als Canna of House & Garden (€10-€20). Voorkom dat er vuil in het water komt.
• Stimuleer de wortels: Gebruik een wortelstimulator. Producten als Rhizotonic van Canna (€20-€25 voor een liter) bevorderen de ontwikkeling van sterke, gezonde wortels en helpen bij stress. Dit is vooral handig bij de start en bij het verplanten.

Als je nu bruine wortels hebt, ga dan niet meteen alle chemicaliën erin gooien. Check eerst de temperatuur en de zuurstof.

Meestal is dat het probleem. Pas het aan, en geef de plant een paar dagen de tijd om te herstellen.

Je zult zien dat er weer nieuwe, witte wortels aan de punten groeien. Dat is het teken dat je het goed doet. Je bent op de goede weg.