Een plant die algemeen bekend is, maar nauwelijks vaste voet heeft in Europa. We hebben nu een aantal planten in een Dutch bucket op basis van hydroponics geteeld. Maar eerst een stukje historie

Babalú Ayé

Op 17 december is op Cuba Babalú-Ayé het onderwerp van grote devotie. Duizenden gelovigen trekken dan naar Gr. Rincón, een bedevaartsplaats voor Sint-Lazarus. Van oorsprong komt deze heilige uit Afrika, waar hij staat voor de pokken, lepra, geslachtsziekten en huidaandoeningen. In Cuba veranderde deze gehate slechte godheid echter van karakter. Vermoedelijk omdat pokken en andere epidemieën op Cuba niet zo dodelijk en verwoestend van aard waren. Zowel in Afrika als op Cuba zeggen de mensen dat Chopono, van Chakpaná (Babalú-Ayé) van Dahomey-oorsprong is, en dit wordt geassocieerd met Sint-Lazarus.  Sint-Lazarus wordt namelijk ook op 17 december gevierd, maar heeft niets te maken met Babalú-Ayé. Toch vind je de afbeeldingen terug die van oorsprong bij Babalú-Ayé horen. Zo vind je planten die met Babalú-Ayé geasscocieerd worden: basilicum, salie, bonen, sesamplant, bamboe, papaver, balsempeer (bittermeloen), ganzenvoet, kruisdistel en vingergras.  Waar we het over gaan hebben is de MOMORDICA CHARANTIA of de BITTERMELOEN.

NL: balsempeer – bitterkomkommer – bittermeloen

Familie: Cucurbitaceae (kalebasachtigen)

Voorkomende namen: balsam pear (Amerika); balsam apple, cerasee, bush, archucha, sorosi, balsamina, achochilla, pepinillo, cunde amor, melao de Sao Caetano, carcilla, bitter gourd, fu kwa (China); kerala (India); nigai uri (Japan); ampalaya (Philippijnen), A’Jayib, Al Maasi, Chin Li Chih, Sorossie, Sorossies, Pare, Peria laut, Peria, Periok, Lai P’U T’Ao, Assorossie en Ejinrin Gule.

Chemische samenstelling

5-alpha–stigmasta-7.25-dien-3-betalOL, 5-hydroxytryptamine, alkaloïde, alpha-elaeostearisch zure ascorbigen, bèta-sitosterol-D-glucoside, charantine, citrulline, cryptoxanthine, elasterol, flavochroom, fluoride, gaba, galacturonisch zuur, lanosterol, luteïne, lycopeen, momordicine, momordicoside-F-1, momordicoside-F-2, momordicoside-G, momordicoside-I, mutachroom, oxalaat, oxalaatzuur, pipecolisch zuur, polypeptide-P, rubixanthine, stigmasta-5.25-dien-3-Bèta, suikers, zeaxanthine, zeïnoxanthine.

        Therapeutische werking:

  • Antibiotisch
  • Antitumoractiviteit
  • Antiviraal
  • Aphrodisiacum
  • Immunosuppressief (modulerende activiteit van de T- en B-lymfocyten en 
  • onderdrukt de macrophage activiteit)
  • Insuline-immitator
  • Bloeddrukverlager
  • Laxeermiddel
  • Vermindert bloedglucose
  • Bevordert lipogenese

De geschiedenis

Momordica betekent in het Latijn ‘bijten’, en verwijst naar de aanblik van de ongelijke zaden. 

Het woord Charantia is onduidelijk, maar wordt in verband gebracht met het Latijns, verwijzend naar de vorm van het fruit. Momordica Charantia (ook bekend als Bittermeloen), is een lid van de familie van de kalebasachtigen en is momenteel vrij algemeen verkrijgbaar.

De Charantiavruchten bevatten o.a. glycosiden, saponinen, alkaloïden, suikers, harsen, fenolen, vaste oliën en vrije zuren. De aanwezigheid van een niet geïdentificeerde alkaloïde met Rf.0.098 en 5-hydroxytryotamine is ook gemeld (Dhalla et al, 1961). De vruchten en de bladeren van deze plant bevatten twee alkaloïden, één van hen is momordicine. Over de plant wordt gemeld dat het een glucoside bevat, een saponine-achtige substantie, een hars met een onplezierige smaak, aromatische vluchtige olie en een gom. De zaden bevatten een alkaloïde met een wormverdrijvend effect. De kiem bevat urease. Het fruit bevat ascorbigeen, een verbinding die vrijkomt uit ascorbinezuur door het te verwarmen met water in een atmosfeer van kooldioxide of stikstof.

De grote vruchten, die door bepaalde soorten Charantia Momordica worden gedragen, zijn rijker aan ascorbigeen dan de kleine vruchten die door andere, gecultiveerde types worden gedragen. Het groene fruit bevat luteoline, terwijl de rode vruchten lycopeen bevatten. De vruchten en de zaden van Charantia Momordica bevatten een polypeptide, namelijk p-insuline, die lijkt op insuline.

Gebruik

Het residu van het ether-extract van het alcoholische concentraat van de bladeren van Charantia Momordica blijkt hypoglycaemische activiteiten ten toon te spreiden die vergelijkbaar zijn met die van tolbutamide. Het zuivere proteïne, dat als p-Insuline (polypeptide-P) uit de Momordica wordt gehaald, is getest in een gecontroleerde klinische proef waarbij zijn doeltreffendheid als hypoglycaemisch agens bij negen patiënten met primaire diabetes werd aangetoond. Het extract van Momordica werd onderhuids ingespoten bij type-1 diabetespatiënten. Dit vertoonde dezelfde  bloedsuikerspiegelverlaging als bij gebruik van insuline. Hoofdzakelijk werkt de p-Insuline (polypeptide-P) op de alvleesklier, waar het de conditie, en de inactieve insuline producerende bètacellen in de eilandjes van Langerhans  verbetert; Charantia Momordica regenereert de vitaliteit van bètacellen in de alvleesklier, waardoor de afscheiding van insuline van de alvleesklier wordt verhoogd.

Het sap van Charantia Momordica, dat oraal in verschillende dosissen werd toegediend veroorzaakte hypoglycaemie bij normale en diabeteskonijnen. Toen de glucosetolerantietest werd uitgevoerd, daalde het niveau van het bloedsuiker tijdens het 1 uur en 15 minuten, bij de konijnen die Charantia Momordica-vruchtensap hadden gekregen. Een hypoglycaemische reactie van Charantia Momordicavruchten zijn ook gemeld bij testen met honden.

Bittermeloen of Charantia Momordica wordt in het Oosten binnen de traditionele geneeskunde voor o. a. diabetes gebruikt, maar ook als gastro-intestinale therapie, bij kanker en virale besmettingen. In Myanmar (Birma), China en India, wordt het hoogst gewaardeerd voor zijn anti-diabetische activiteit. In Myanmar wordt traditionele bittermeloen door artsen geadviseerd aan diabetespatiënten. De artsen in India zijn zo zeker van het positieve effect van de bittere meloen voor diabetes, dat zij bittermeloen in een aantal van de modernste ziekenhuizen verstrekken. Volgens James Duke van het U.S. Ministerie van Landbouw, heeft de bittermeloen in China een status bereikt als ‘monoherbal’ binnen de geneeskunde voor het behandelen van diabetes mellitus. Bittermeloen bevat tweemaal zoveel kalium als bananen, en er is van aangetoond dat het het aantal bètacellen die insuline produceren in de alvleesklier verhoogt. 

Door het Ministerie van Gezondheid van de Filippijnen, is het als één van de beste kruidengeneesmiddelen voor het behandelen van leverproblemen, diabetes en HIV genoemd.

In Jamaïca wordt van de thee van ‘cerasee’-bladeren gezegd dat het ‘slecht bloed’ verbetert en eenvoudige pijnen zoals darmkrampen verlicht. In de Ayurvedische geneeskunde wordt ‘karela-fruit’ als overwegend ‘verkoelend’ gezien, en gebruikt bij de behandeling van bloedarmoede en andere bloedklachten, maar ook bij maagproblemen, maagzweren, verstoorde maag en gebrek aan eetlust, astma, bronchitis en koorts. In de traditionele Chinese geneeskunde wordt, ‘Ku Kua’ gebruikt als hypoglykemisch (vermindert het niveau van de bloedsuiker) agens.

Gebruik wereldwijd

China: Aphrodisiacum, kanker (borst), onwelriekende adem, koelmiddel;

Koerdistan: Dyspepsie, geelzucht, lever, koelmiddel, milt, wormen;

Ghana: Aphrodisiacum, dysenterie, koorts, gonorroea;

Haïti: Huidziektes, laxeermiddel, huid, renitis;

India: Beet (slang), diabetes mellitus, eczeem, hyperglykemie;

Mexico: Aphrodisiacum, laxeermiddel, brandwonden, scabiës, wormen;

Malaya: Buik, astma, brandwonden, huidziektes, diarree, hoofdpijn, maag, wormen;

Panama: Koude, emmenagogum (=menstruatiebevorderend), insecticide, koorts;

Zuid-Amerika: Malaria, tumoren, wormen;

Trinidad: Diabetes, dysenterie, koorts, hypertensie, malaria, reuma, wormen;

Waarschuwing

Bittermeloen moet gezien worden als een preventief middel bij diabetes. Als u actief diabetes of een leverprobleem heeft, gebruik het dan alleen onder directe medische of therapeutische supervisie. De Bittermeloen remt de suikerafgifte in de urine, zodat er andere middelen gebruikt moeten worden om de bloedsuikerspiegel te kunnen controleren. Het is een krachtiger middel dan het medicijn tolbutamide, dat soms voor de behandeling van diabetes wordt gebruikt.

Kleine kinderen en mensen met hypoglykemie zouden geen bittermeloen moeten gebruiken omdat het de bloedsuiker verlaagt, en theoretisch dus hypoglykemie teweegbrengt of kan verergeren. Een zwangere vrouw zou geen Momordica moeten gebruiken, aangezien het als ingrediënt in sommige vruchtafdrijvende mengsels wordt gebruikt. Zeer hoge doseringen van het sap kunnen maagpijn en diarree veroorzaken. Diabetici die medicijnen als chlorpropamide, glyburide (of phenformine) of insuline gebruiken mogen bittermeloen alleen onder medisch toezicht gebruiken, aangezien het de medicijnen kan versterken en daardoor een gevaarlijk laag bloedsuikergehalte kan veroorzaken.

Hydroponics

Bittermeloen is een belangrijke als plantaardige en medicinale plant. Vanwege het snelle rijpingsproces is transport over lange afstanden moeilijk en daarom moet lokale productie worden ontwikkeld. Protocollen voor de bitterkoekenteelt in kassen in gematigde streken ontbreken. Een onderzoek is er wel. Het doel was om het potentieel van typische teeltsystemen in de kas te onderzoeken als de substraatcultuur voor de productie van bittere kalebassen. Daarom werden vier genotypes van bittere kalebas gedurende 6 maanden gekweekt in steenwol (Cultilene Exact) en kokos (kokos) platen (Dutch Plantin) met verschillende chemische en fysische eigenschappen zoals watercapaciteit en porievolume. Alle substraten werden geïrrigeerd door druppelbevloeiing. De vegetatieve ontwikkeling van de planten werd wekelijks geregistreerd en de oogst werd geëvalueerd volgens opbrengst en vruchtkwaliteit. Schietgroei en bladaantal per scheut werd niet beïnvloed door het gebruikte substraat. De opbrengst was gemiddeld ongeveer 20% hoger op steenwol dan op cocopeat, voornamelijk als gevolg van een hoger aantal geoogste vruchten, maar de vruchten op steenwol waren ook langer dan op cocopeat. Met betrekking tot de kwaliteit van de vruchten die op cocopeat worden gegroeid, werd een hoger mineraalgehalte bepaald, met name K, P en Mg. In beide substraten werden significante verschillen tussen de genotypen van de bittere pompoen gedetecteerd.

Bittermeloen, balsempeer, Momordica charantia (L), bitter melon, bitter gourd, sopropo (Suriname), karela (India), peria / paria / pare (Indonesië), muop dang / kho qua (Vietnam), mara / มะระ (Thailand), goya / nigauri / 苦瓜 (Japan), yeoju / 여주 (Korea), kǔguā / 苦瓜 / lianggua / /凉瓜 (China)

De bittermeloen is een langwerpige groene vrucht met een wrattige schil die eruit ziet als een vreemde komkommer. de vrucht komt veel voor in Afrika, Azië en het Caraïbisch gebied. Sopropo kun je in Nederland niet zomaar overal kopen, alleen in grotere supermarkten, in toko’s en op de markt kun je ze soms vinden. In de supermarkt betaal je al snel min. €2,- euro voor een vrucht.  In toko’s worden ze ook wel ingeblikt (op zout water) en zelfs ingevroren aangeboden.  Je kunt ze eten  als de groente nog onrijp is, van binnen ziet de sopropo er dan wit uit. De zaden en kern worden niet gegeten. Rijpe sopropo heeft een gele schil en is roodachtig van binnen. De smaak van is bitter, vandaar de Nederlandse benaming bittermeloen. De vruchten zijn oogstrijp ongeveer 15-20 dagen na de vruchtzetting. De vruchten worden s’morgens vroeg geoogst en ze worden groen geoogst. De oogst moet om de 2 tot 3 dagen plaats vinden omdat de vruchten snel rijpen. De vruchtsteel moet met een scherp mes van de plant afgeknipt worden.

Telen

Je kunt de bittermeloen oogsten na 60-65 dagen zaad zaaien. Je moet er rekening mee houden dat de plant  een kruidachtige klimplant is, met dunne stengels en draadvormige ranken. De plant is sterk vertakt en heeft een dichte bladgroei. De bladeren zijn hartvormig, hebben 3-5 lobben en kunnen tot 10 cm breed worden. De bloem is geel, alleenstaand en groeit vanuit de bladoksels. De vrucht is cilindervormig. Deze kan tot 30 cm lang worden, is bezet met rijen van knobbels en springt bij rijpheid met 3 kleppen aan de top open, waardoor het rode vruchtvlees, dat de zwarte zaden omhult, zichtbaar wordt. Je kunt in principe twee keer in een periode van twaalf maanden zaaien. De beste tijd om de zaden te zaaien is in januari-maart en september-december.

Bittermeloen kun je verschillen soorten telen en dus in verschillende vormen en maten aanbieden. De cultivar uit China bijvoorbeeld is 20-30 cm lang, langwerpig met stompe uiteinden en lichtgroen van kleur, met een zacht golvend, wrattig oppervlak. De bitteremeloen die kenmerkend is voor India heeft een smallere vorm met spitse uiteinden en een oppervlak bedekt met gekartelde, driehoekige “tanden” en richels. Sommige hebben miniatuurvruchten van slechts 6-10 cm lang, die afzonderlijk als gevulde groenten kunnen worden geserveerd.

© Ed van der Post