Is hydroponics de oplossing voor het wereldvoedselprobleem?

Wat is hydroponics eigenlijk?

Je kent het wel: je plant een zaadje in de grond, geeft water en hoopt dat het groeit. Bij hydroponics gooien we die aarde overboord. De wortels van de plant komen direct in contact met een voedingsrijke wateroplossing.

Soms zitten die wortels vast in een substraat, zoals kleikorrels (LECA) of steenwol, puur om de plant te ondersteunen.

Het draait allemaal om het water; dat is het leven. In dat water lossen we de juiste voeding op, precies wat de plant op dat moment nodig heeft.

Geen gissen, geen giswerk. De plant krijgt exact de bouwstoffen die het vraagt. Dit is de basis van hydroculturen, de verzamelnaam voor deze manier van kweken.

Je kunt het zien als een directe IV-voeding voor je planten. Waarom is dit zo anders dan tuinieren?

In de bodem zitten voedingsstoffen, maar de plant moet er hard voor werken. De wortels moeten ze opzoeken en opnemen. Bij hydroponics ligt het eten letterlijk voor het oprapen. De plant kan al zijn energie steken in het groeien van bladeren en vruchten, in plaats van het zoeken naar voedsel. Het resultaat?

Planten groeien vaak tot wel 30% sneller en leveren meer op. Bovendien is water een schaars goed.

Een hydroponisch systeem gebruikt tot 90% minder water dan traditionele landbouw. Het water circuleert namelijk in een gesloten lus.

Het verdampt of spoelt niet weg. Dat is een enorm voordeel, vooral in droge gebieden. Het is ook een schone manier van kweken.

Geen aarde betekent geen onkruid. Je hoeft niet te wieden. Ook zijn er veel minder problemen met bodemgebonden plagen en ziektes.

Denk aan wortelrot of schimmels die in de grond leven. Omdat je werkt met een gecontroleerde omgeving, houd je veel meer grip op het groeiproces.

Je bent minder afhankelijk van het weer. Een hittegolf of een koude nacht?

In een kas of zelfs in je woonkamer bepaal jij de omstandigheden. Dit maakt hydroponics tot een stabiele en betrouwbare methode voor voedselproductie.

Hoe werkt het in de praktijk?

De kern van elk hydroponisch systeem is de toevoer van zuurstof, water en voedingsstoffen naar de wortels. De wortels moeten niet permanent onder water staan, dan verdrinken ze.

Ze hebben zuurstof nodig. Daarom zijn er verschillende systemen bedacht om dit voor elkaar te krijgen. Een simpel systeem is de Deep Water Culture (DWC).

Hierbij zweven de planten in een bak met voedingswater. De wortels hangen in het water, maar er wordt constant lucht door het water geblazen met een luchtpomp, net als in een aquarium.

De planten blijven drijven op een drijfplaat, meestal van piepschuim. Dit is een ideaal systeem voor beginners, omdat er weinig mis kan gaan. Een andere populaire variant is het NFT-systeem (Nutrient Film Technique).

Hierbij stroomt een dun laagje voedingswater continu door een goot of buis. De planten zitten in gaten in de bodem van de goot en hun wortels hangen in het stromende water.

Omdat het water voortdurend beweegt, is er voldoende zuurstof beschikbaar. Dit systeem is erg efficiënt en wordt veel gebruikt in professionele kassen.

Je ziet het ook vaak bij de teelt van bladgroenten zoals sla en kruiden. Het water loopt namelijk continu door, waardoor de wortels niet uitdrogen. Een derde variant is de Drip-systeem. Hierbij krijgen de planten via een druppelaar, net als een infuus, water en voeding toegediend.

Dit water loopt door het substraat (bijvoorbeeld kleikorrels) en de overtollige vloeistof wordt opgevangen en hergebruikt. Dit is een zeer precieze methode.

Je kunt per plant instellen hoeveel water en voeding het krijgt. Dit zie je vaak bij grotere planten, zoals tomaten of paprika's, die meer wortelruimte nodig hebben. Elk systeem heeft zijn eigen charme en geschiktheid voor bepaalde gewassen.

De kosten: van doe-het-zelf tot professioneel

Je kunt voor weinig geld beginnen. Met een oude emmer, een boor, een luchtpompje en wat hydrokorrels (LECA) kom je al een heel eind.

Een simpel DWC-systeem voor op je balkon of in je keuken kun je zelf bouwen voor ongeveer €30 tot €50.

Je koopt dan een reservoir (emmer), een drijfplaat, een luchtpomp met steen, en de juiste voeding. Merken als Plagron of Canna hebben starter kits met voeding en toebehoren, vaak voor een tientje. Dit is de perfecte manier om te proeven aan hydroponics zonder meteen veel geld uit te geven.

Wil je meteen goed beginnen, dan koop je een kant-en-klaar systeem. De bekende Click & Grow of Gardyn zijn prachtige voorbeelden van consumentenproducten. Een Gardyn Home Kit 2.0, waar je 30 planten in kunt kweken, kost rond de €700. Dit is een verticale toren met LED-licht en een ingebouwd waterreservoir.

Je stopt de 'plantcassettes' erin, vult de tank met water en voeding, en de rest doet de machine.

Dit is ideaal voor mensen die geen groene vingers hebben maar wel dagelijks verse kruiden en groenten willen. De prijs is hoog, maar de technologie is top.

De professionele wereld gaat nog een stap verder. In grote kassen zie je complete "Nutrient Film Technique" installaties of systemen die werken met 'flood and drain' (het onder water zetten en dan weer leeg laten lopen). De investering voor zo'n kas loopt in de tienduizenden euro's.

Maar de opbrengst is ook enorm. Tussen de €20 en €50 per vierkante meter per jaar is realistisch, afhankelijk van wat je kiest.

Denk aan aardbeien, tomaten of speciale kruiden voor restaurants. In Nederland zijn we hier wereldleider in, met bedrijven die met geavanceerde systemen de hele wereld beleveren.

Is het de oplossing voor de wereld?

Is hydroponics het tovermiddel tegen honger? Ja en nee. Het biedt enorme kansen, vooral in steden en gebieden waar weinig water en grond is, al vragen sommige hobbyisten zich af: is hydroponics water veilig voor huisdieren?

Stel je voor dat we in grote steden, op daken van flatgebouwen, verticale boerderijen bouwen.

Met hydroponics kan dat. Dit heet 'urban farming'. Het eten wordt lokaal geteeld, verser, en zonder chemische bestrijdingsmiddelen, wat de ecologische voetafdruk van je oogst verkleint.

De transportkosten en CO2-uitstoot dalen drastisch omdat het eten niet meer vanuit Spanje of Afrika hoeft te komen. Dit is een enorm voordeel voor de planeet en de luchtkwaliteit in de stad.

Er zijn echter ook uitdagingen. De grootste hindernis is de energie. Vooral bij binnenteelt met LED-lampen gaat er veel elektriciteit op aan licht en pompjes. Als die energie niet duurzaam is opgewekt, schiet je de milieuwinst soms voorbij.

Daarnaast is het nog steeds duur om grote, gesloten systemen te bouwen en te onderhouden.

"Hydroponics is niet dé oplossing, maar een cruciaal onderdeel van de oplossing. Het past perfect in een toekomst waarin we slimmer, schoner en dichter bij huis moeten produceren."

De kennis die nodig is om een systeem draaiende te houden, is specialistisch. Je moet weten wat de pH-waarde van het water is, wat de EC-waarde (elektrische conductiviteit, oftewel de sterkte van de voeding) is, en hoe je storingen oplost. Het is dus geen vervanging van alle landbouw.

De traditionele boer blijft nodig voor massa's granen, aardappelen en andere basisvoedingsmiddelen. Maar voor verse groenten, kruiden en fruit is hydroponics een gamechanger.

Het maakt ons minder afhankelijk van klimaat en grondsoort. Het stelt ons in staat om voedsel te verbouwen op de meest onwaarschijnlijke plekken. Van een verlaten fabriekshal in Detroit tot aan een ruimtestation op Mars. De potentie is gigantisch.

Praktische tips om te starten

Wil je het zelf proberen? Begin klein. Koop niet meteen een dure machine.

Pak een oude ton of een grote plastic doos en maak een simpel DWC-systeem. Online vind je talloze handleidingen. Wil je liever stijlvolle hydroponics als decoratie? Investeer dan in goede hydroponische voeding.

Geen gewone tuinbemesting, dat werkt niet. Je hebt speciale oplosbare voeding nodig, bijvoorbeeld van merken als Plagron of Advanced Nutrients.

Een fles van 1 liter kost rond de €15 en gaat lang mee. Koop ook een meetinstrument voor de pH-waarde. De pH moet tussen de 5,5 en 6,5 liggen, anders kunnen de planten de voeding niet opnemen. Een simpele pH-tester heb je al voor €10.

Kies de juiste planten om mee te beginnen. Sla, rucola en basilicum groeien super snel en zijn erg dankbaar.

Zaadjes zijn cheap, een zakje van €2,00 en je hebt een oogst. Zorg voor voldoende licht. Een plekje in de vensterbank kan werken, maar voor serieuze groei heb je wel een lamp nodig.

Een simpele LED-strip met een timer werkt al. Zorg dat de temperatuur van het water niet te hoog wordt (onder de 22 graden), anders krijg je problemen met zuurstof en wortelrot.

Zorg voor beweging in het water met een luchtpompje. Hou het simpel en leer van je fouten. Het is een experiment.

Als je bladeren geel worden, check dan je pH en EC-waarde. Als de plant omvalt, is je ondersteuning niet goed.

Het is een kwestie van doen. Stap voor stap. En voor je het weet, pluk je je eigen, superverse sla die je die ochtend nog hebt geoogst. Dat smaakt naar meer.