De invloed van de korrelgrootte van LECA op de waterretentie

Stel je voor: je staat in de winkel, kijkt naar die zakken LECA-korrels en je vraagt je af welke maat je moet pakken. Groot, klein, of ergens ertussenin?

Het lijkt een detail, maar die korrelgrootte bepaalt voor een groot deel hoe je hydroponische planten water en voedingsstoffen opnemen. Het is het verschil tussen een plant die net genoeg vocht heeft en een die om de dag verdrinkt of uitdroogt. In een systeem zonder aarde, waar water en lucht alles bepalen, is die keuze dus essentieel. Laten we samen uitzoeken welke korrel het beste werkt voor jouw opzet.

Wat is LECA en waarom doet de korrelgrootte ertoe?

LECA staat voor Lightweight Expanded Clay Aggregate. In gewoon Nederlands: gebakken kleikorrels die licht en poreus zijn.

Ze zien eruit als kleine, bruine pinda’s en zijn een ideaal groeimedium voor hydroponics. Ze bieden steun aan de wortels, laten licht en lucht door en houden een beetje water vast. In een hydro-systeem zonder aarde vervangen ze de grond volledig.

De plant haalt alles uit de voedingsoplossing die je toevoegt, niet uit de korrels zelf.

De korrels zijn dus neutraal en dienen als een soort spons en steunpilaar tegelijk. Waarom is de maat dan zo belangrijk? Omdat de grootte van de korrel bepaalt hoeveel lucht en water er tussen de korrels blijft hangen.

Grote korrels laten veel lucht door, maar houden weinig water vast. Kleine korrels slaan meer water op, maar kunnen de wortels verstikken als er te weinig zuurstof bij komt.

In hydroponics draait het om balans. Je wilt geen plant die in een moeras staat, maar ook geen die uitdroogt.

De keuze voor een bepaalde korrelgrootte bepaalt dus direct de waterretentie en daarmee de gezondheid van je planten.

Hoe werkt waterretentie bij LECA?

Waterretentie betekent simpelweg hoeveel water een medium kan vasthouden. Bij LECA gebeurt dat op twee manieren.

Ten eerste zit er water in de fijne poriën van de korrel zelf. Die poriën ontstaan tijdens het bakken van de klei en zuigen water op als een spons. Ten tweede blijft er water hangen tussen de korrels, in de kleine openingen.

Hoe kleiner de korrel, hoe meer van die openingen er zijn en hoe meer water er blijft plakken. Dat klinkt handig, maar te veel water is een valkuil in hydroponics.

In een hydro-systeem zonder aarde wil je dat de wortels afwisselend nat en droog staan, afhankelijk van je opzet.

Bij een ebb-and-flow-systeem bijvoorbeeld stroomt de voedingsoplossing om de paar uur omhoog en zakt dan weg. Grote LECA-korrels laten het water snel wegzakken, wat zuurstof geeft aan de wortels. Kleine korrels houden het water langer vast, wat fijn is voor jonge planten, maar riskant voor oudere planten die meer lucht nodig hebben. De korrelgrootte bepaalt dus hoe snel je medium leegloopt en hoe lang de wortels vochtig blijven.

Denk aan cijfers: een korrel van 2-4 millimeter houdt minder water vast dan een korrel van 8-16 millimeter. Waarom? Omdat de grotere korrel meer ruimte tussen de korrels laat, waardoor water sneller afvloeit.

Een kleine korrel heeft minder ruimte tussen de korrels, dus blijft het water langer hangen. Dit is cruciaal voor de timing van je waterpomp en de frequentie van je voedingssessies. Een foutje hier kan leiden tot wortelrot of uitdroging, vooral in systemen als NFT (Nutrient Film Technique) of DWC (Deep Water Culture).

Welke korrelgrootte kies je voor welk systeem?

Laten we de opties op een rij zetten, met specifieke maten en toepassingen. Grof LECA (8-16 mm) is ideaal voor volwassen planten in systemen waar veel lucht nodig is.

Denk aan DWC-bakken waar de wortels in een laag voedingswater hangen. De grote korrels zorgen dat er genoeg zuurstof bij de wortels komt en dat het water snel wegzakt na een aanvoer. Houd bij de keuze voor je medium ook rekening met de invloed van substraatkleur op de worteltemperatuur. Dit werkt goed voor tomaten, paprika’s of grote kruiden.

Je betaalt ongeveer €8-€12 per 25 liter zak. Merken als Plagron of Canna bieden dit aan, vaak in hydro-shops of online.

Middelgroot LECA (4-8 mm) is een goede middenweg. Het houdt meer water vast dan grof LECA, maar laat nog steeds voldoende lucht door. Dit is mijn aanrader voor beginners in ebb-and-flow-systemen of voor kruiden zoals basilicum en munt.

Je kunt het ook gebruiken in drip-systemen, waar de korrels als filter dienen en de waterstroom reguleren. Prijzen liggen rond €7-€10 per 25 liter.

Een merk als GHE (General Hydroponics) heeft goede kwaliteit middelgrote korrels, vaak verkrijgbaar in tuincentra of via hydroponics-specialisten.

Fijn LECA (2-4 mm) is geschikt voor jonge planten of kleine systemen zoals Kratky-bakken. De kleine korrels houden meer water vast, wat handig is als je minder vaak wilt bijvullen. Maar pas op: in systemen met weinig watercirculatie kunnen deze korrels te nat blijven, wat wortelrot bevordert. Gebruik dit niet in DWC of NFT zonder goede afvoer.

Prijzen zijn vergelijkbaar, €7-€11 per 25 liter, maar soms lastiger te vinden. Merken als Clay Pebbles van Plagron bieden dit aan in verschillende maten.

Pro-tip: begin met middelgroot LECA (4-8 mm) als je net start. Het is het meest veelzijdig en moeilijker om fouten mee te maken.

Kies altijd voor gewassen LECA, dat is voorgekookt om stof en zouten te verwijderen. Er zijn ook varianten met mengsels, zoals LECA gemengd met perliet of steenwol. Die geven extra waterretentie maar kosten meer, rond €10-€15 per 20 liter.

In hydroponics kiezen de meeste professionals voor puur LECA vanwege de herbruikbaarheid en neutraliteit. Test altijd een kleine hoeveelheid eerst in je systeem.

Vul je bak, voeg water toe en kijk hoe snel het wegzakt. Zo pas je de waterretentie aan je planten en je setup aan.

Praktische tips voor het werken met LECA

Eerst even wassen: spoel je LECA altijd grondig voor het eerste gebruik. Doe het in een emmer, vul met water en roer tot het water helder blijft. Doe dit 2-3 keer.

Zo verwijder je stof en kleine deeltjes die je pomp kunnen verstoppen.

In hydroponics is een schone start essentieel, want vieze korrels kunnen bacteriegroei bevorderen. Voorkom schommelingen in je voedingswater door ze goed te spoelen en laat de korrels daarna uitlekken op een zeef.

Voor waterretentie: kies je maat op basis van je systeem en plantleeftijd. Gebruik grof LECA (8-16 mm) voor DWC of grotere planten, middelgroot (4-8 mm) voor ebb-and-flow of drip-systemen, en fijn (2-4 mm) voor jonge planten of Kratky. Test je oplossing: vul een proefbak, voeg water toe en meet hoe lang het duurt tot het medium leeg is.

Idealiter duurt het 15-30 minuten voor het water wegzakt, afhankelijk van je pompinstellingen.

Pas je voedingsschema aan: in fijn LECA blijft water langer hangen, dus voeg minder vaak voedingsoplossing toe. In grof LECA moet je vaker bijvullen, bijvoorbeeld elke 2-4 uur in een ebb-and-flow-cyclus. Gebruik een EC-meter om de voedingsconcentratie te controleren, want LECA zelf voegt niets toe. Als je merkt dat planten slap worden, check dan of de korrels te nat of te droog zijn en pas de cyclus aan.

Houd rekening met kosten: een 25-liter zak LECA kost €7-€12, afhankelijk van maat en merk. Voor een standaard hydroponics-opstelling van 50 liter heb je ongeveer 2-3 zakken nodig, dus reken op €20-€30.

Koop bij een gespecialiseerde hydroponics-winkel voor kwaliteit, niet bij een bouwmarkt waar de korrels vaak ongewassen zijn.

Vervang LECA eens per jaar of twee jaar, afhankelijk van gebruik, en was het tussen plantcycli door voor hergebruik. Zo blijft je systeem gezond en je planten gelukkig.