Er zijn meststoffen en er zijn speciale voedingsstoffen voor hydroponics, en als zodanig zijn dit totaal verschillende producten. Meststoffen worden gemaakt om in de bodem te worden gebruikt, waar de natuurlijke fysiologie van planten met hun wortels zoeken naar alle voedingsstoffen en macrovoedingsstoffen die ze nodig hebben om te overleven. Er zijn natuurlijk veel minder minerale ingrediënten in deze meststoffen dan de planten in de bodemgrond nodig hebben. Het is dan ook belangrijk dat er een goede tuingrond is. En daar kun je in Nederland niet echt over spreken. Het is vaak een uitgeputte en arme grond. Daarnaast zitten in de meeste voedingsstoffen en meststoffen die vandaag op de markt zijn (kunstmest), voornamelijk de stoffen NPK en ontbreken veel van de micro-elementen die de planten ook nodig hebben om optimaal en gezond te laten gedijen. De meeste producten die de landbouw gebruikt bevatten namelijk de basis macro-elementen, NPK (stikstof, fosfor en kalium), maar hebben zeer weinig micro-elementen. Sommigen bevatten acht of iets meer elementen, maar dat is slechts de helft van wat echt nodig is. Bij hydroponics loop je ook de kans om slechte voedingstoffen  te kopen. Daarom moet een goede hydroponische voedingsoplossing ook secundaire elementen bevatten zoals calcium en magnesium en de juiste hoeveelheden sporenelementen zoals kobalt, chloor, molybdeen, zink, ijzer en mangaan. Planten hebben dus vijftien elementen per se nodig. Als er eentje ontbreekt functioneren ze niet meer goed. Optimaal zou zijn om hierbij ook nog de enzymen, vitamine, aminozuren, etc. te hebben. Maar daarover later.

Voedingstoffen basiskennis

  • Stikstof
  • Fosfor
  • Kalium
  • Calcium
  • Magnesium
  • Zwavel
  • Chloor
  • Koper
  • Magnesium
  • Ijzer
  • Borium
  • Molybdenum
  • Zink
  • Koolstof
  • Waterstof
  • Zuurstof

Er zijn meer elementen dan ik hier heb opgegeven. Belangrijk is te begrijpen hoe planten groeien en hoe we ze kunnen helpen ze beter te laten groeien. Daarvoor zijn deze basiselementen nodig

Voeding gaat verder dan alleen maar N-P-K

We zijn ons allemaal bewust van het belang van een goede meststof voor onze planten, tuinen en gazons. Net als bij dieren en mensen hebben planten een goede “voeding” nodig. En de meeste mensen zijn zich bewust van de N-P-K nummers die afgedrukt staan op alle zakken kunstmest en voedingspotten. Deze in volgorde van afdrukken staan voor stikstof, fosfor en kalium, (soms aangeduid als kaliumcarbonaat) en het percentage van de betreffende meststof. Bijvoorbeeld, als er de verhouding  10-10-10 meststof staat betekent het dat 10% stikstof, 10% fosfor en 10% kalium. Wanneer we nu even bekijken waar de getallen voor staan, en het belang van elk element, dan weten we ook waarvoor we vaak deze voedingstoffen aan onze planten geven. We noemen deze drie stoffen de primaire voedingstoffen.

macro-nutriënten

Nitrogen (N)  Stikstof

Stikstof deficiëntie

Stikstof is de eerste, en tot op zekere hoogte de belangrijke voedingsstof voor een sterke, krachtige groei, donkergroen bladkleur en een goede fotosynthese. Planten die bijna helemaal uit blad bestaan zoals een gazon, grassoorten zoals tarwe, haver, kleine graangewassen, en die op de golfbaan hebben veel stikstof nodig. Het eerste getal in de meststoffen (N) voor deze gewassen en anderen moeten bijzonder hoog zijn, vooral voor gras, omdat het zich voortdurend moet vernieuwen doordat we het vaak maaien. Koop daarom meststoffen voor grassen, waarbij het eerste nummer zeer hoog is. Bijvoorbeeld wanneer het begint met 30-0-0, dit wordt vaak gebruikt, maar elke combinatie met een hoge eerste getal kan worden gebruikt. Vergeet niet dat 100 pond van 30-0-0 is precies hetzelfde als 200 pond van 15-0-0. Dus verdunnen heeft geen zin. Dat zou waarschijnlijk overkill zijn voor je gras. Stikstof is een voedingsstof die dus de fotosynthese initieert dat is waarom het absoluut noodzakelijk is dat uw planten voldoende hiervan krijgen. Zonder een voldoende toevoer van stikstof, zullen de bladeren van uw planten verkleuren, hetzij bruin of geel. Dit heet chlorose en is het resultaat van een gebrek aan chlorofylproductie. Wat gebeurt er dan bij een te veel stikstof? Je krijgt grote maar slappe planten met veel waterige stengels en blad, de planten worden gevoelig voor schimmels, plagen en ziekten, vatbaarder voor vorst, vertraging van bloemvorming en/of vruchtvorming, minder goed te bewaren na oogst.

Phosphorous (P)

Fosfor deficiëntie

Fosfor wordt door planten grotendeels gebruikt voor de groei en ontwikkeling van de wortels. Bloemen die goed worden gevoed met fosfor zullen meer bloemen hebben, en vruchten rijpen beter en sneller. Fosfor is het belangrijk voor bloembollen, alsook vaste planten en recent geplante bomen en struiken. Omdat bomen en struiken niet zoveel stikstof nodig hebben zoals grassen en bladgroente, is het eerste getal vaak kleiner en het tweede nummer groter. Je zult dit vaak zien op meststoffen die bestemd zijn voor deze planten, heesters en struiken. Een te laag gehalte aan fosfor zorgt ervoor dat de oudere bladeren donker(paars) van kleur worden

Potassium (K) 

Kalium-deficiëntie

Kalium is belangrijke algemene voedingsstof voor alle planten. Het verbeterd de algehele gezondheid en de kracht van de plant. Het verbetert het vermogen van de plant om de extreme temperaturen te weerstaan. Kalium helpt ook planten weerstand te bieden tegen ziekten. Kalium is een voedingsstof die uiteindelijk verantwoordelijk is voor de groei en gezondheid. Als de bladeren bij de randen van de plant beginnen te verkleuren, dan is dit waarschijnlijk een teken van een tekort aan kalium. Omdat de meeste grondsoorten meestal beschikken over kalium, is het derde getal soms kleiner dan de eerste twee. Het is echter belangrijk op te merken dat bij hydroponics dit niet zo is.  Hier moet je opletten dat de plant niet slap gaat hangen bij droge omstandigheden. Ook kan de rand van de bladeren  hierdoor vergelen en afsterven.

Sporenelementen

Calcium (Ca) 

Calciumtekort op nieuwe bladeren

Calcium is belangrijk voor de algemene plantenkracht en voor de bevordering van een goede groei van jonge wortels en scheuten. Calcium helpt ook mee de celwanden op te bouwen. Naarmate cellen verzwakken, begint het vasculaire systeem van de plant te haperen, waardoor de opname van alle belangrijke elementen wordt verminderd. Symptomen van calciumgebrek beginnen met necrotische vlekken bij de basis van de jonge bladeren en binnen een week ontwikkelen de necrotische vlekken zich over het hele blad. Het wortelstelsel is  merkbaar bruin.  De symptomen verschijnen eerst bij de groei toppen van zowel de scheuten als de wortels.  Het nadeel is dat Calcium een immobiel element is. Dat betekent dat bij een tekort de calcium zich niet kan verplaatsen van de oudere bladeren naar de jongere bladeren. Nieuwe groei bij de bladtoppen en nerven beginnen te verdorren en sterven. En de nieuwe bladeren zijn vaak vervormd.

Magnesium (Mg) 

Magnesium deficiëntie symptomen.

Magnesium helpt de opname van de andere plantaardige voedingsmiddelen en hulpmiddelen bij de zaadvorming te regelen.  Maar ook bij de vorming van chlorofyl is het belangrijk omdat de donkergroene kleur van planten ervoor zorgt dat er voldoende voedsel uit zonlicht wordt geproduceerd. Magnesium is nodig voor de vorming van suikers, eiwitten, oliën en vetten, regelt de opname van andere voedingsstoffen (vooral fosfor). Deficiëntie symptomen omvatten gevlekte vergeling tussen de aderen van oudere bladeren, terwijl de bladnerven groen blijven. Gele gebieden kunnen bruin worden en sterven. Geelvorming kan ook optreden bij oudere bladeren. Bladeren kunnen roodbruin worden door de lage P-stofwisseling, en de verminderde zaadproductie komt dan vaak voor.

 Sulfur (S) 

Zwavel tekort

Zwavel helpt bij het handhaven van een donkergroene kleur, en stimuleert een krachtige plantengroei. Zwavel is ook nodig om chlorofyl te vervaardigen. Zwavel is net zo nodig als fosfor en wordt beschouwd als een essentieel mineraal. Zwavel helpt planten bij het vormen van belangrijke enzymen en helpt bij de vorming van plantaardige eiwitten. Er zijn maar zeer lage hoeveelheden, nodig, maar tekortkomingen kunnen ernstige plantgezondheidsproblemen geven en een verlies aan vitaliteit veroorzaken. Zwavel in planten is een bestanddeel van sommige vitaminen en is belangrijk bij het geven van smaak aan mosterd, uien en knoflook.

Sporenelementen

We hebben nu primaire en secundaire elementen behandeld die planten nodig hebben voor een gezonde groei. Maak echter niet de fout om te denken dat de andere elementen die nodig zijn, niet vanzelfsprekend hoeven te worden gebruikt. In tegendeel! De zogenaamde sporenelementen kunnen veel meer effect hebben op plantengroei dan alleen een ‘trace effect’.

Boron (B) 

Boron helpt bij de ontwikkeling van cellen en helpt bij het regelen van plantmetabolisme. Het is een micronutriënt dat in zeer kleine hoeveelheden nodig is en er daarom een veiligheidsgrens voor het gebruik van boron is. Aangezien toxiciteit kan optreden als er te veel wordt gebruikt.

Boron heeft een belangrijke rol in planten. Het is nodig voor eiwitsynthese, ontwikkeling van celwanden, koolhydraat metabolisme, suikertranspositie, hormoonregeling, bevruchting van pollenkorrels en groei, vruchtenaantal en zaadontwikkeling. Boron hoort gewoon in de voedingstoffen te zitten. Boron verbindingen vind je daarom in voedingsbronnen zoals appels of peren. Het is misschien ook waarom Boron de appels hun gunstige reputatie bezorgt. Er zit ongeveer 0,5 tot enkele milligrammen per appel in. Maar ook bieten zijn rijk aan borium, een element dat voor de mens bekend staat als versterker van botten. Het verstevigd immers ook de celwanden van de plant.

Chlorine (CI) 

Chloor tekort. Chloor is betrokken bij fotosynthese. Chloride is nodig voor gasuitwisseling, fotosynthese en de bescherming tegen ziekte. Wanneer een plant de stomata in de bladeren open en dicht doet voor de uitwisseling van gassen ontstaat er een toename van kalium. Daaropvolgend is er een toename in chloride balans om de positieve lading van het kalium en de plantaardige schade te voorkomen. Deze uitwisseling van gassen tussen de plant en de lucht  is cruciaal voor de fotosynthese; een tekort aan chloride belemmert fotosynthese, en bedreigt de gezondheid van de planten.

Copper (Cu) 

Koper tekort. Koper is uitermate belangrijk in plantvoeding, alleen al omdat het helpt bij het vormen van chlorofyl. Planten hebben niet veel koper nodig, maar als ze er niets van krijgen, kunnen de resultaten rampzalig zijn.  Het activeert namelijk enzymen in uw planten die helpen bij het synthetiseren van lignine.  Bovendien is het ook een onderdeel van het fotosynthese proces.  Maar vooral speelt het een sleutelrol bij het vormen van de smaak in bepaalde soorten groenten en kleur in bepaalde soorten bloemen.   Als het een ernstige tekort is, zullen kleine vlekken ontstaan en het kan leiden tot afbraak van het bladgroen, waardoor het bladgroen tussen de nerven geel of grijs wordt. Het gewas gaat dan slap hangen. De bladeren sterven af en ook knoppen.  Maar koper speelt verder ook een rol bij de verhouting (lignificatie) van celwanden. Een licht gebrek leidt al tot misvormde en gedraaide bladeren en een vergrote gevoeligheid van wortels voor bodemziekten.

Iron (Fe) 

IJzer helpt bij de vervaardiging van chlorofyl en andere biochemische processen. Ijzer is een voedingsstof dat in alle planten goed moeten functioneren. Veel van de vitale functies van de plant, zoals enzym- en chlorofylproductie, stikstofbevestiging en ontwikkeling en metabolisme zijn allemaal afhankelijk van ijzer.  Zonder ijzer kan de plant eenvoudig niet zo goed functioneren.  Symptomen voor ijzertekort in planten is bijvoorbeeld  bladchlorose. Dit is waar de bladeren van de plant geel worden, maar de aderen van de bladeren groen blijven.  Gewoonlijk begint bladchlorose aan de top van de nieuwe bladeren maar zal uiteindelijk zijn weg naar de oudere bladeren op de plant zoeken. Ander tekens kunnen ook een slechte groei en bladverlies omvatten, maar deze symptomen kun je altijd koppelen aan de chlorose van het blad.

Manganese (Mn)

Mangaan tekort. Mangaan is nodig voor de productie van chlorofyl. Soms wordt mangaan en magnesium verwart met elkaar. Terwijl zowel magnesium als mangaan essentiële mineralen zijn, hebben ze zeer verschillende eigenschappen.  Magnesium is een onderdeel van het chlorofylmolecuul terwijl mangaan geen onderdeel hiervan vormt. De symptomen van mangaantekort zijn wel opvallend vergelijkbaar met magnesium omdat mangaan betrokken is bij fotosynthese. Bladeren worden ook geel. Alleen is mangaan minder mobiel in een plant dan magnesium, zodat de tekortkomingen eerst op de jonge bladeren verschijnen.  Let wel op, omdat ook andere problemen,  zoals ijzertekort, nematoden en herbicide letsel bladeren ook geel maken. Belangrijk binnen de hydroponics is dat mangaan het meest gevoelig is voor de zuurgraad van alle elementen (pH). Boven de 6,5 gaat het al mis met de opname

Zinc (Zn) 

Zinktekort symptomen. Zink wordt gebruikt bij de ontwikkeling van enzymen en hormonen. Het wordt gebruikt door de bladeren en is nodig om peulvruchten of zaden te vormen. De functie van zink is om de plant te helpen chlorofyl te produceren. Bladeren verkleuren wanneer de grond een tekort aan zink heeft. Zink tekort veroorzaakt een soort verkleuring als een blaar, waardoor het weefsel tussen de aderen geel wordt, terwijl de aderen groen blijven.  Het belangrijkste verschil is dat chlorose door zinktekort begint op de onderste bladeren, terwijl chlorose door een tekort aan ijzer, mangaan of molybdeen begint op de bovenste bladeren. Zinkgebrek uit zich in rosetvorming. Daarom denkt men dat het element belangrijk is bij de vorming van een plantenhormoon.

© Ed van der Post